کتاب جستاری فلسفی در ماهیت اینترنت

کویر-امین ناصری

محصول جدید

190,000 ریال

فلسفه و منطق
گوردن گرام
محمدرضا امین ناصری
کویر
232
1
1393
رقعی
شومیز


فرناندو سَوَتِر در کتاب مشهور و بسیار خواندنی خود(۱) می گوید: " در این روز و روزگار، یعنی در روزگار کشفیات فناورانه بزرگ، ریزتراشه ها و شتاب دهنده های ذره ای، دنیای اینترنت و تلویزیون دیجیتالی، فلسفه چه اطلاعاتی می تواند در اختیار ما بگذارد؟ ما می خواهیم به عنوان معاصران اینترنت، ایدز و کارت های اعتباری راهی برای درک و لذت بردن بیشتر از زندگی پیدا کنیم. آیا فلسفه می تواند به ما کمکی کند؟ " گوردن گراهام استاد نامدار فلسفه با کتاب مشهور خود پاسخی عملی به این مسئله داده است. جستاری فلسفی در ماهیت اینترنت از زمان انتشار (۱۹۹۹ میلادی) تاکنون بارها تجدید چاپ شده و به چندین زبان نیز ترجمه شده است. به تازگی نیز ترجمه فارسی آن در اختیار جامعه کتابخوان ایران قرار گرفته است.

گراهام در پی این نیست که پاسخی عملی برای مواجه با اینترنت ارائه کند. دلمشغولی او پیش از هر چیز فهمیدن اینترنت است و البته این درک و فهم نوعی درک و فهم فلسفی است. چرا که از نظر او فهم جدی اینترنت به شدت با مسائل فلسفی گره خورده است. از نظر مولف حتی یک بررسی اولیه از ماهیت و آثار اینترنت بدون درگیرشدن با مسائلی که در فلسفه اجتماعی، فلسفه اخلاق، روانشناسی اخلاق و فلسفه تعلیم و تربیت مورد بحث هستند، غیرممکن است. نکته دیگر آن است که موضع گیری در برابر اینترنت غالبا همراه با افراط و تفریط بوده است. نیل پستمن در کتاب مشهور خود، تکنوپُلی، برای اولین بار اصطلاح شیفتگان تکنولوژی را بکار برد و آنان را این گونه تعریف کرد: " کسانی که آن چنان به کامپیوتر خیره می شوند که عاشق به معشوقش، هیچ عیب و نقصی در آن نمی بینند و هیچ بیم و هراسی در مورد آینده اش به خود راه نمی دهند. " در مقابل این دیدگاه، مخالفان و دشمنان تکنولوژی بر این باور هستند که تکنولوژی باعث تزلزل و بی ثباتی جوامع شد، رنج های بی شمار روانی و جسمانی ایجاد کرد و خسارت های جبران ناپذیری به محیط زیست وارد ساخت. در یک کلمه تکنولوژی یک فاجعه بود و هست. با توجه به این وضعیت برای درک و فهم اینترنت لازم است از عشق و نفرت نسبت به آن فاصله بگیریم و خوب تأمل کنیم تا در مورد آن به قضاوت معقول و بی طرفانه ای برسیم که خالی از آمال و آرزوها و نیز ترس و نگرانی باشد. پرسش کلی و مهم کتاب نیز همین است که چگونه می توانیم از بیهودگی دشمنی با تکنولوژی بپرهیزیم اما در دام شیفتگی به تکنولوژی گرفتار نشویم. نویسنده در همه مباحث جانب انصاف را رعایت کرده است. او با بی طرفی دلایل موافقان و مخالفان را به صورت منطقی بررسی کرده است. به همین دلیل در پایان مباحث این خود خواننده است که باید قضاوت کند کدام موضع و دیدگاه قوی تر است. البته بحث متمرکز بر اینترنت و مباحث مربوط به آن است اما برای پاسخ به آن لازم است که برخی از مباحث مفهومی و ارزشی تکنولوژی نیز مورد بررسی قرار گیرد. به همین دلیل سه فصل اول آغازین کتاب به مباحث عام مربوط به فلسفه تکنولوژی اختصاص یافته است.

کتاب شامل یک مقدمه، هشت فصل و یک نتیجه گیری است. در فصل اول، لادهای جدید در مقابل شیفتگان تکنولوژی، موضع شیفتگان تکنولوژی و مخالفان آن بررسی می شود. فصل دوم، اساسا نوین و صرفا نوظهور، به این مسئله می پردازد که پدیده اینترنت تا چه حد جدید و دگرگون ساز است. نویسنده در فصل سوم، معامله به سبک فاست، رابطه بین وسیله و هدف را در زمینه اینترنت بررسی می کند. پرسش او این است که آیا اینترنت صرفا یک ابزار بوده و نسبت به هر هدف و غایتی خنثی و بی طرف است یا خیر؟ آیا اینترنت فقط خادم خواسته های ما است یا اینکه اساسا چنین چیزی امکان پذیر نیست؟ و در کل این پرسش نیز مطرح می گردد که دگرگونی ناشی از اینترنت باعث بهبود زندگی انسان ها می شود یا به تخریب آن منجر خواهد شد؟

موضوع فصل چهارم، اینترنت به عنوان دموکراسی، لوازم و کارکردهای سیاسی اینترنت است. به ویژه اینکه آیا اینترنت در عصر سیاست های دموکراتیک به دموکراسی کمک می کند یا خیر؟ اینترنت به عنوان هرج و مرج عنوان فصل پنجم است. در این فصل این مسئله مورد تأمل قرار می گیرد که اینترنت تا چه اندازه می تواند باعث ایجاد آنارشی و هرج و مرج در زمینه های سیاسی، اجتماعی، معرفت شناختی و اخلاقی شود؟ نویسنده در فصل بعدی، نظارت بر اینترنت، ابعاد اخلاقی اینترنت را مطرح می کند و اینکه آیا می توان و باید هنجارهای اخلاقی را در اینترنت ملاک قرار داد یا خیر؟ موضوع مهم و شایعی همچون پورنوگرافی در این فصل به طور مفصل بررسی می شود. گراهام از پدیده شایع و نوظهور شبکه های اجتماعی نیز غافل نمانده و در فصل هفتم، جوامع جدید، به خوبی آن را مورد کاوش قرار داده است. آخرین فصل کتاب واقعیت مجازی است. از نگاه شیفتگان تکنولوژی اینترنت دنیایی است سرشار از غنای غیرقابل تصور و از دیدگاه مخالفان تکنولوژی آخرین پناهگاه برای توهم و خیال پردازی. به همین دلیل لازم است که واقعیت مجازی اینترنت در ارتباط با واقعیت عینی مورد تجزیه و تحلیل واقع شود. کتاب با یک نتیجه گیری قابل تأمل به پایان می رسد.

اینترنت پدیده ای بسیار حساس و پیچیده است و به خاطر امکانات و پتانسیل های بسیار بالایی که دارد می تواند بسیار مخرب و آسیب زا باشد. تنها چیزی که می تواند آن را مهار و مدیریت کند آگاهی و درک و فهم عمیق آن است. اساسا هر چیزی با معرفت خوب و مفید است و بدون معرفت هر چیزی بد و مضر واقع می شود. اینترنت هم از این قاعده مستثنا نیست. در پرتو چنین دیدگاهی مطالعه چنین کتاب هایی بیش از پیش اهمیت می یابد و ضرورت پیدا می کند. البته چون نویسنده خود یک فیلسوف است برای خود فلسفه نیز ارزش ذاتی قائل است و لذا در این اثر خود می خواهد از فلسفه و فلسفه ورزی نیز دفاع کند. او برای این منظور از سقراط الهام می گیرد زیرا از دیدگاه او بحث فلسفی به سبک سقراطی علی رغم اینکه قدیمی به نظر می رسد اما همچنان بهترین روش برای بررسی فلسفی اینترنت است. گراهام می خواهد نشان دهد که فلسفه نه تنها در گذشته بلکه در عصر حاضر نیز جذابیت های خود را همچنان داراست. به همین دلیل این کتاب می تواند مصداق خوبی برای کاربرد فلسفه نیز باشد. نکته آخر آن که علی رغم اینکه سال ها است که بحث از فلسفه تکنولوژی درکشور ما مورد توجه قرار گرفته است اما منابع فلسفی کمی در این زمینه وجود دارد. این کتاب از معدود منابع واقعا جدی و مفید است که در موضوع فلسفه اینترنت به زبان فارسی در دسترس است. به اضافه اینکه این اثر از این مزیت نیز برخوردار است که هیچ اطلاعات و دانش تخصصی در زمینه فلسفه را پیش فرض نمی گیرد و به همین دلیل عموم خوانندگان می توانند به راحتی از آن بهره مند شوند.

نوشتن نقد و نظر

کتاب جستاری فلسفی در ماهیت اینترنت

کتاب جستاری فلسفی در ماهیت اینترنت

مــحصولات مرتبط